تأثير مشوق‌ها بر توسعه‌ي ايمني و سلامت (داستان هويج و چماق)

مشوق یا جریمه ها؟ کدامیک اثربخش ترند؟ چرا برخی مشوق ها موثرتر از برخی دیگرند؟

حتماً شما هم این تجربه را دارید که اگر از چیزی بسیار منع شوید، در واقع نسبت به آن تحریک شده و بیشتر به سمت آن گرایش پیدا می کنید. مثلاً اگر از خوردن غذایی که برایمان مناسب نیست، رفتاری که از انجام آن متضرر می شویم، مطلبی که بهتر است بازگو نشود، سرعت رانندگی که از حد مجاز بیشتر است، منع شویم به احتمال بسیار زیاد برخلاف آنرا انجام خواهیم داد.

علت آن واكنش مقاومتی (اثر بومرنگي يا اثر ميوه ممنوعه) است، به این معنا كه در چنین حالت هایی افراد نه تنها توجهي به دستورات نداشته و از آن تبعيت نمی کنند بلكه علاوه بر بي توجهي و ناديده گرفتن هشدارها، اقدام به تغيير رفتار در جهت مخالف آن پيام مي كنند. البته ميزان مقاومت افراد متفاوت است و بستگي به تفاوت هاي فردي دارد.

از طرفی معمولاً افراد دارای درکی از سطح خطر هستند که رفتارهای خود را با آن تنظیم می کنند (سطح هدف خطرجویی). در واقع ریسک افراد بستگی به سطح هدف خطرجویی آنها در هر لحظه دارد. به عنوان مثال تحقیقات متعددی نشان داده رانندگانی که از کمربند ایمنی استفاده می کنند و یا خودروشان مجهز به ترمز ABS است، با سرعت بیشتر و فاصله نزدیک تر نسبت به خودرو جلویی حرکت می کنند.

در سطحی کلان‌تر، پژوهش ها نشان مي‌دهد نوآوري و توسعه تكنولوژي، فناوری‌های مهندسی، قوانین بیشتر و شدیدتر، کنترل های اداری، نظارت بیشتر پلیس و اجراي مجازات و جریمه که از تلاش هاي سنتي جامعه براي تحريك مردم به سمت رفتارهای ايمن است، نتوانسته اثربخشی لازم را داشته باشند.

علت این تناقض را در سال ۱۹۸۲، جرالد جی.اس. وایلد، استاد دانشگاه کانادا در نظریه تعادل حیاتی خطرپذیری (Risk homeostasis theory) یا تئوری هموستاز خطر بیان کرد. این نظریه می گوید: زمانی روش های پیشگیرانه برای کاهش تصادفات موثر خواهند بود که بتوانند سطح هدف خطرجویی فرد را تغییر دهند. (سطح هدف خطرجویی، سطحی از خطرجویی است که شخص برای کسب بیشترین سود از یک فعالیت ترجیح می دهد انتخاب ‌کند.)

برای رفع این موضوع تحقیقات متعددی صورت گرفت و استفاده از مشوق ها راه حل مناسب شناخته شد؛ اینکه در عوض رفتارهای کنترلی و تنبیهی، روش های انگیزشی و مشوق های بیشتر استفاده شود چرا که مشوق ها ابزاری بسیار قدرتمند و موثر هستند تا آنجا که با استفاده از آنها کاهش میزان آسیب از ۱۰ تا ۹۰ درصد تأیید شده است.

درخصوص بکارگیری مشوق ها مثالی وجود دارد:

«يك هويج كوچك نه تنها بسيار دوست داشتني تر از يك چوب بزرگ است بلكه بسيار موثرتر است.»

 

متن كامل اين مقاله را مي توانيد در شماره ۱۲۵ و ۱۲۶ (بهمن و اسفند) ماهنامه سپيده دانايي در بخش روانشناسي مثبت مطالعه نماييد.

*(با سپاس از لطف و حمايت هاي ارزنده خانم دكتر زهره قرباني)

2 دیدگاه برای “تأثير مشوق‌ها بر توسعه‌ي ايمني و سلامت (داستان هويج و چماق)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *